Қазақтың соғым сою салты

Фотография - Қазақтың соғым сою салты

Терісі түсіріліп болған жылқы еті былай бұзылады: төрт сирағы кесіліп, бөліп алып тасталады

521 0

 Бұрындары кейбір кісілер жылқы сойғанда бүйрек майын, шарпысын шикідей қылғытып жеген. Жылқы майын көп жейтіндерді "мешкей" деп атаған. Олар: "Кеңірдегіміз сасиды", - деп сиырдың майын, "күпті боламыз", - деп қойдың майын аз жеген, "Сіңімді болады", - деп жылқының майын ғана көп жеп, оны əдетке айналдырған. Бұл туралы саралап, baq.kz жазады.

Сойылған малдың етін бұзу

Терісі түсіріліп болған жылқы еті былай бұзылады: төрт сирағы кесіліп, бөліп алып тасталады. Сосын малдың қолы (алдыңғы аяғы) кесіп алынып, бұзылады (еті бөлшектеледі). Əуелі кəрі жілік пен тоқпақ (тоқпан) жіліктің жігі ажыратылады. Қолдың бұлшық еттері бөлек сылынып алынады, оны "қолдың кесек еті", "қолдың ойынды еті" деп атайды. Кəрі жілік пен тоқпақ жілікті ортасынан балтамен шауып немесе темір кесетін арамен кесіп, екіге, жауырынды үшке бөледі, төстің еті жеке кесіп алынады. Ол үшін бұғананың мүшік ұшы төс сүйектен ажыратылады, омыртқаға керік кен басы шығарылады, қабырғасы əуелі төс сүйектен, сосын омыртқадан бір-бірлеп ажыратылады да жеке сөгіл мей, қазысымен тұтас алынады. Жылқыда қазыдан соң кəделі жері жалы, ол мойын еттен сылынып, жеке бөлінеді.
Соғымға сойылған жылқы еті мұнан кейін былай бөліне бастайды: төс етегі тілінген соң төс сүйегі жеке алынып, өкпе-бауыр, жүрек, ішек-қа рыны қопарыла аударылып, шығарып тасталады да ар шылып, тазартылады. Оның алдында мойын еті сойылып, өңеші мен кеңірдегі жалаңашталып алынады. Жүректің саңырауқұлақтары кесіліп тасталады, бауыздалып қанынан тазартылады. Ішек- қарынды тазартқанда жылы су ғана қолданылады, ыстық сумен тазартуға болмайды. Қабырғасымен қазысы бірге тұтастай қопарылып алынған соң жылқы еті одан əрі былай бұзылады: əуелі мойын мен азат омыртқа, сосын ұзын омыртқа мен бəкелтек омыртқа, содан кейін бел омыртқа бөлінеді. Етті осылай бұзар алдында əр омыртқаның еті өзіне лайықтап, еншілеп бөлінеді де, омыртқаның өзара байланысқан буынынан пышақтың ұшын сұғып, қырыш деп аталатын сіңір тəріздес етін кесіп, кіндік темірдің ұшын омыртқаның жұлын қуысына сұғып, бір-бірлеп ажыратады. Белдемені де солай бөледі, етін екі қана тына тең етіп кеседі.
Жылқы санын бұзу да қойдың санын бұзғандай: əуелі құйымшақ омыртқаның басын жамбас тың сүйегінен ажыратып алады. Сосын шат етті осып, жамбастың шатқаяқ басының түйіскен жерін жалаңаштап, шат айрылған соң қуығы, көтеншегімен бірге алып тас талынады. Мұнан кейін сан жіліктердің құйымшақ еті бөлек кесіп алынады, оны жая деп атайды. Бұл жылқы етінің ең дəмді, кəделісі. Сан жіліктерінің қоң еті тұтас кесіп алынып, əуелі асық жілік, сосын ортан жілік пен жамбас бөлінеді. Жіліктер екіге, жамбас үшке бөлініп, тұздалады. Жылқының басындағы терісін бітеу күйінде сойып алады. Бұрын оны тұзқап ретінде пайдаланып, дайындалатын тұздың мөлшерін бір бас тұз, екі бас тұз деп есептеген. Екібастұз қаласының атауы осыдан шыққан дейді этнографтар. Бас терісі сыпырылған соң екі жағы айырылады, тілі бөлек кесіп алынып, жылқының басын жаңғырыққа қойып əуелгі тұмсық жағын шауып алып, қалған басты ортасынан балтамен қақ бөледі.

Соғым етін баптап сақтау
Қазақ етті баптап сақтауда басқа халықтан өте шебер. Біз енді оның кең тараған кейбір түрлеріне ғана тоқталсақ.
Ет бүрмелеу

Бұл тəсіл – етті қарынға тығып сақтау. Қой мен сиырдың еті өз қарнына сиып кетеді. Соғым кезінде ет қорын молайту үшін бұл түліктердің жас еті тұздалып, сол күйінде қарынға салынады, етханаға (шошалаға) шығарылып, жерден биіктеу жердегі үлкен үстелдің, тақтайдың үстіне қойылады. Мұндай еттің қан сөлі өзіне сіңіп, қыс аяғына дейін қатып жата береді. Кей жерлерде етті күбіге, ағаш бөшкеге салып тұздайды да сақтап, қажет кезінде үстінен жібітіп ала береді.



Загрузка...

Пікір (0)

Input is not a number!
Input is not a email!
Input is not a number!